Modern İstanbul’un Doğuşu



“Modern İstanbul’un Doğuşu”, İstanbul’un planlama tarihine ilişkin yapılmış kapsamlı bir araştırmadır. Kentsel dönüşüm, soylulaştırma projeleri, göç olgusuyla beraber bir kaos halini alan İstanbul’daki planlama deneyimi incelenmiştir. Kitap, ana konusu itibariyle 1933-1960 yılları arasında İstanbul’da yaşanan kentsel müdahalelerden bahsetmektedir. Murat Gül, çalışmayı altı bölümde yapılandırmıştır. İlk bölümde İstanbul’un Klasik İstanbul Dönemi’nden, Geç İstanbul Devri’ne, 19. yüzyıl ortalarına kadarki değişimi aktarmıştır. Klasik Osmanlı’nın sonlarına doğru İstanbul, kent morfolojisinde ve toplumsal yapısında değişikliklere uğramıştır. Avrupa ordularının yaşattığı ağır yenilgiler, Lale Devri süreci, İstanbul’u bir taraftan yıpratmış, bir taraftan da, şehri çevreleyen Batı tarzı yaşam ve mimarisi İstanbul’u etkisi altına almaya başlamıştır.

 

İkinci bölümde, Kırım Savaşı ve 1. Dünya Savaşı arasında zarar gören İstanbul’un parça parça planlanma süreci ve yönetimsel anlamda süregelen değişiklikler irdelenmiştir. Üçüncü bölüm ise, Türkiye Cumhuriyet’inin ilk yıllarında yaşanan siyasal ve toplumsal değişikliklerin İstanbul üzerine etkisiyle başlamıştır. Cumhuriyet ile beraber, başkent Ankara’ya taşınmış ve politikalar Ankara merkezli devam etmiştir. İstanbul ihmal edilen şehir olarak bir duraksamaya girmiştir. Bu dönemde yapılan reformların, eski dönemlerde gerçekleştirilen reformlardan esas olarak ayrı olduğunu görmekteyiz. Murat Gül, bu reformların amacının; “geleneksel Osmanlı toplumunu, batılılaşmış, modern ve seküler bir çizgide değiştirmekti. Sekülarizmin, Türk Modernleşmesinin temel taşıdır. Bu reformların amacı, Osmanlı İmparatorluğu’na dair siyasi figürler, simgeleri ve kurumları ortadan kaldırmak ve yerlerine dinin katı bir biçimde devlet denetimi altında olduğu yeni ve laik bir düzen getirmek” olduğunu belirtmiştir. Dördüncü bölümde, Kemalist modernleşme projesindeki rolüyle dikkat çeken Fransız Şehir Plancısı Henri Prost ve İstanbul’u tartışılmıştır. Henri Prost’un İstanbul için ulaşım odaklı hazırladığı parça parça planlar, İstanbul’u bölge bölge yıkarak inşa etmeyi öngörüyordu. İstanbul’un mevcut tarihi dokusu hesaba katılmadan yapılan bu planlama çalışmaları, 1950’li yıllara gelindiğinde daha radikal bir şekilde devam etmiştir. Murat Gül, beşinci ve altıncı bölümde, İstanbul’un 1950-1960 yılları arasındaki planlama çalışmalarına yer vermiştir. Bu dönem, Tarihi Yarımada’da birçok yıkım ev istimlâk ile şantiye sahası haline dönmüştür. Devasa bulvarlar açılmış, meydanlar tüketilerek İstanbul’un trafik sorununu arttırmıştır. Murat Gül, kitabında sanılanın aksine Menderes’in İstanbul planının yeni ve orijinal olmadığını, Prost planlarının devamı olduğunu kanıtlarıyla anlatıyor.

 

İstanbul bugün çılgın proje tartışmalarına sahne olurken, her gün devasa büyüklükte dikilen gökdelen ve alışveriş merkezlerinin ortaya çıkardığı sorunlarla da boğuşmaktadır. Gül, İstanbul’a alternatif plan üretilmeyişini de eleştirmiştir. Ayrıca bütün bu acelece yapılan Prost ve Menderes planlarına benzerlik gösteren yapılaşma ve ekonomik faaliyetlerin, İstanbul’un aynı sorunlarla boğuşmasına engel olmadığını, aksine bu sorunların daha da artmasına sebep olduğunu belirtmiştir.

Oruç Reis Mah. Giyimkent Cad. No:7-1 Giyimkent-Esenler/İSTANBUL

0212 438 30 81 Santral
0212 438 31 40
0212 438 31 42
0212 438 29 64

AYN Medya & İletişim